( 4 ) . در نسخهء اصلى : « و » ، از روى ديوسكوريد ، I ، 12 خوانده شد . ( 5 ) . نسخهء الف : كالفلفته ، بايد خواند كالفاغية ( نسخه پ ) ، نك . شمارهء 758 . نسخهء فارسى : و ميوهء او سرخ باشد و فربه‌وش بود به لون گل حنا . احتمالا بايد خواند كالعناقيد « مانند خوشه‌هاى [ انگور ] » ، زيرا در ديوسكوريد ، I ، 12 : . . . او ما كان لونه الى لون الدم ما هو . . . ملاء من بزره و هو شبيه بعناقيد « يا آنكه رنگش متمايل به رنگ خون است . . . و اينكه پر از تخم است : آن شبيه خوشه‌هاى [ انگور ] است » . ( 6 ) . ظاهرا نسخه‌بردار اشتباها نقل از ديوسكوريد را در دو بخش آورده است . قس . ديوسكوريد ، I ، 12 ، و بالاتر ، يادداشت 4 . ( 7 ) . در متن عربى ديوسكوريد به‌جاى « ساذج » و « فاشرا » نام‌هاى يونانى اين گياهان را به‌جا گذاشته‌اند . ( 8 ) . الحبق ، نك . شمارهء 328 . ( 9 ) . نسخهء الف : القطس ، بايد خواند الفنطسى ( نسخهء پ ) ؛ نسخهء فارسى و ابن بيطار ، جامع ، II ، 30 : نيطسى ؛ ابن سينا ، 245 و كازرونى ، ورق 112 ب : قبطى ؛ ديوسكوريد ، I ، 12 : و اما الذى من البلاد يقال لها بنطس - « و اما [ حماما ] ، كه از شهرى است به نام پنطس . . . » . ( 10 ) . نسخهء فارسى : بوى ياقوت ( باقوت ) باشد ، نسخهء الف : غير شديد الرائحة - « بو شديد نيست » . ديوسكوريد ، I ، 12 : طيب الرائحة جدا - « بسيار خوش‌بو » . ( 11 ) . سپس « كثير الذر » نامفهوم . ( 12 ) . در اينجا ظاهرا يك سطر افتاده است ؛ قس . ديوسكوريد ، I ، 12 ؛ ابن سينا ، 245 ، يادداشت 7 ؛ ابن بيطار ، جامع ، II ، 30 . ( 13 ) . اموميس . ( 14 ) * . افزوده از روى ديوسكوريد ، I ، 12 ؛ نك . يادداشت 12 . 351 . حمّص 1 - نخود آن را به رومى ارفنطوس 2 و اربينثوس 3 ، به سريانى حمصى 4 ، به فارسى نخود 5 [ مىنامند ] . [ نخود ] دشتى به رومى ارفامسيس و اربنثوس اغريوس 6 [ ناميده مىشود ] . گفته شده است كه اغريوس همان حنظل است ، اما بين آن و نخود [ هيچ‌گونه ] شباهتى وجود ندارد . 7 [ نخود دشتى ] به سريانى حمصى دبرّا و به فارسى نخود دشتى [ ناميده مىشود ] . آن دو نوع است 8 - سفيد و سياه . [ نخود ] دشتى قوىتر از بستانى است . نوع سياه به [ گويش ] بخارايى ربند 9 ناميده مىشود .